೧.೪.೧೦೬ — ಪ್ರಹಾಸೇ ಚ ಮನ್ಯೋಪಪದೇ ಮನ್ಯತೇರುತ್ತಮ ಏಕವಚ್ಚ

prahāse ca manyopapade manyateruttama ekavacca

ವರ್ಗ: ವಿಧಿ ಸೂತ್ರ
ಪದಚ್ಛೇದ: ಪ್ರಹಾಸೇ · ಚ · ಮನ್ಯ + ಉಪಪದೇ · ಮನ್ಯತೇಃ · ಉತ್ತಮ · ಏಕವತ್ · ಚ
ಅನ್ವಯ (ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ): ಆಕಡಾರಾತ್ ಏಕಾ ಸಂಜ್ಞಾ
ಪೂರ್ಣ ವಾಕ್ಯ: ಮನ್ಯ-ಉಪಪದೇ ಪ್ರಹಾಸೇ ಮಧ್ಯಮಃ । ಮನ್ಯತೇಃ ಉತ್ತಮಃ ಏಕವತ್ ಚ ।

ಅರ್ಥ: ಯದಿ ಪ್ರಹಾಸೇ ಗಮ್ಯಮಾನೇ ಧಾತುದ್ವಯಾತ್ಮಕೇ ವಾಕ್ಯೇ ಏಕಂ ಕ್ರಿಯಾಪದಂ "ಮನ್" ಇತಿ ಧಾತೋಃ ರೂಪಮ್ ಅಸ್ತಿ ಯೇನ ಸಹ ಯುಷ್ಮದ್-ಉಪಪದಸ್ಯ ಸಾಮಾನಾಧಿಕರಣ್ಯಂ ವಿದ್ಯತೇ, ತರ್ಹಿ ಯುಷ್ಮದ್-ಉಪಪದಸ್ಯ ಉಪಸ್ಥಿತೌ ಅನುಪಸ್ಥಿತೌ ಚ ಅಪಿ, "ಮನ್" ಧಾತೋಃ ನಿರ್ದೇಶಃ ಉತ್ತಮಪುರುಷ-ಏಕವಚನಸ್ಯ ತಿಙ್ ಪ್ರತ್ಯಯೇನ ಕ್ರಿಯತೇ, ತಥಾ ಚ ವಾಕ್ಯೇ ವಿದ್ಯಮಾನಾಯಾಃ ಅನ್ಯಾಯಾಃ ಕ್ರಿಯಾಯಾಃ ನಿರ್ದೇಶಃ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷಸ್ಯ ತಿಙ್ ಪ್ರತ್ಯಯೇನ ಭವತಿ । ಯಥಾ - ಮನ್ಯೇ ಓದನಂ ಭೋಕ್ಷ್ಯಸೇ, ಭುಕ್ತಃ ಸೋಽತಿಥಿಭಿಃ !
Meaning: When one person wants to make fun of what other person thinks, and he uses the verb 'मन्' to indicate the thinking process, the verb मन् is used in उत्तमपुरुष-एकवचन and the other verb is used in मध्यमपुरुष. For example, consider this statement - 'Do you think you can eat the rice' (एहि मन्ये ओदनम् भोक्ष्यसे)? Here the speaker is making fun of the thinking process of other person, saying that the other person is thinking he could eat the rice, but he would not be able to. In such a case, the verb मन् would get उत्तमपुरुष (instead of ideally getting मध्यमपुरुष), and the other word (भुज् in this case) would get मध्यमपुरुष instead of ideally getting उत्तमपुरुष). So, instead of saying रे बुभुक्षित, किम् त्वं एतत् मन्यसे यत् अहम् ओदनम् भोक्ष्ये, we would say - एहि मन्ये ओदनम् भोक्ष्यसे?

← ಪಾದ ೧.೪