೫.೪.೨ — ದಣ್ಡವ್ಯವಸರ್ಗಯೋಶ್ಚ
daṇḍavyavasargayośca
ವರ್ಗ: ವಿಧಿ ಸೂತ್ರ
ಪದಚ್ಛೇದ: ದಣ್ಡ + ವ್ಯವಸರ್ಗಯೋಃ · ಚ
ಅನ್ವಯ (ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ): ಪ್ರತ್ಯಯಃ · ಪರಶ್ಚ · ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ · ಙ್ಯಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ · ತದ್ಧಿತಾಃ · ವಾ
ಪೂರ್ಣ ವಾಕ್ಯ: ಸಂಖ್ಯಾದೇಃ ಪಾದ-ಶತಸ್ಯ ದಣ್ಡ-ವ್ಯವಸರ್ಗಯೋಃ ವುನ್ ಲೋಪಃ ಚ
ಅರ್ಥ: ಯಸ್ಯ ಶಬ್ದಸ್ಯ ಆದೌ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಾಚಕಃ ಶಬ್ದಃ ವಿದ್ಯತೇ ತಥಾ ಚ ಅನ್ತೇ 'ಪಾದ' ಉತ 'ಶತ' ಅಯಮ್ ಶಬ್ದಃ ವಿದ್ಯತೇ, ತಸ್ಮಾತ್ ಶಬ್ದಾತ್ 'ದಣ್ಡ' ತಥಾ 'ವ್ಯವಸರ್ಗ' ಏತಯೋಃ ನಿರ್ದೇಶೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಸ್ವಾರ್ಥೇ ವುನ್-ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಭವತಿ, ತಥಾ ಚ ಪ್ರತ್ಯಯಸಂನ್ನಿಯೋಗೇನ 'ಶತ' / 'ಪಾದ' ಇತ್ಯಸ್ಯ ಅನ್ತಿಮವರ್ಣಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಜಾಯತೇ ।