೮.೩.೪೬ — ಅತಃ ಕೃಕಮಿಕಂಸಕುಮ್ಭಪಾತ್ರಕುಶಾಕರ್ಣೀಷ್ವನವ್ಯಯಸ್ಯ

ataḥ kṛkamikaṃsakumbhapātrakuśākarṇīṣvanavyayasya

ವರ್ಗ: ವಿಧಿ ಸೂತ್ರ
ಪದಚ್ಛೇದ: ಅತಃ · ಕೃ + ಕಮಿ + ಕಂಸ + ಕುಮ್ಭ + ಪಾತ್ರ + ಕುಶಾ + ಕರ್ಣೀಷು · ಅನವ್ಯಯಸ್ಯ
ಅನ್ವಯ (ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ): ಪದಸ್ಯ · ಪೂರ್ವತ್ರಾಸಿದ್ಧಮ್ · ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್
ಪೂರ್ಣ ವಾಕ್ಯ: ಅತಃ ಅನವ್ಯಯಸ್ಯ ವಿಸರ್ಜನೀಯಸ್ಯ ಸಮಾಸೇ ಕೃ-ಕಮಿ-ಕಂಸ-ಕುಮ್ಭ-ಪಾತ್ರ-ಕುಶಾ-ಕರ್ಣೀಷು ಸಃ, ಅನುತ್ತರಪದಸ್ಥಸ್ಯ

ಅರ್ಥ: ಸಮಾಸಸ್ಯ ವಿಷಯೇ - ಅಕಾರಾತ್ ಪರಸ್ಯ ಅವ್ಯಯಭಿನ್ನಸ್ಯ ವಿಸರ್ಗಸ್ಯ ಕೃ/ಕಮಿ/ಕಂಸ/ಕುಮ್ಭ/ಪಾತ್ರ/ಕುಶಾ/ಕರ್ಣೀ - ಏತೇಷು ಪರೇಷು ನಿತ್ಯಮ್ ಸಕಾರಾದೇಶಃ ಭವತಿ । ಪರನ್ತು ಪೂರ್ವಪದಮ್ ಸ್ವಯಮ್ ಕಶ್ಚನ ಸಮಾಸಃ ಅಸ್ತಿ ಚೇತ್ ಅಯಮ್ ಸಕಾರಾದೇಶಃ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ ।
Meaning: While doing a समास, if all the following conditions are met -

1. the पूर्वपद ends in a विसर्ग that follows an अकार,
2. the उत्तरपद is either a form of the verb 'कृ', or a form of the verb 'कमि' or is one of these words - कंस/कुम्भ/पात्र/कुशा/कर्णी
3. पू्र्वपद is not an अव्यय
4. पू्र्वपद is not a समास

• then the विसर्ग of the पूर्वपद is converted to सकार.

← ಪಾದ ೮.೩