ಶ್ಲೋಕ ೧ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ

ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಉವಾಚ ।

ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರೇ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೇ ಸಮವೇತಾ ಯುಯುತ್ಸವಃ ।
ಮಾಮಕಾಃ ಪಾಂಡವಾಶ್ಚೈವ ಕಿಮಕುರ್ವತ ಸಂಜಯ ॥ ೧-೧॥

ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)

ಪದ	ಅರ್ಥ
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಃ	ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು
ಉವಾಚ	ಹೇಳಿದನು
ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರೇ	ಧರ್ಮಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ
ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೇ	ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ
ಸಮವೇತಾಃ	ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದವರು
ಯುಯುತ್ಸವಃ	ಯುದ್ಧೇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳವರು
ಮಾಮಕಾಃ	ನನ್ನವರು (ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು)
ಪಾಂಡವಾಃ	ಪಾಂಡವರು
ಚ	ಮತ್ತು
ಎವ	ಕೂಡ
ಕಿಂ	ಏನನ್ನು
ಅಕುರ್ವತ	ಮಾಡಿದರು
ಸಂಜಯ	ಎಲೈ ಸಂಜಯ

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ಕುರುಡು ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ (ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಃ) ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ - ಅವನು ಸಂಜಯನಲ್ಲಿ (ಸಂಜಯ) ಹೇಳುತ್ತಾನೆ (ಉವಾಚ). ಅವನ ದೈಹಿಕ ಅಂಧತ್ವವು ಅವನ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಂಧತ್ವವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧೇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿ (ಯುಯುತ್ಸವಃ) ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದವರು (ಸಮವೇತಾಃ) ಎಂಬ ಪದಗಳು ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಸೈನ್ಯಗಳ ಯುದ್ಧಸನ್ನದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ನನ್ನವರು (ಮಾಮಕಾಃ) ಎಂಬ ಪದವು ಅವನ ಪುತ್ರರ ಮೇಲಿನ ತೀವ್ರ ಪಕ್ಷಪಾತ ಮತ್ತು ಮೋಹವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಪಾಂಡುವಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಾಂಡವರು (ಪಾಂಡವಾಃ) ಎಂದೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವರನ್ನು ತನ್ನವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮಭೂಮಿಯಾದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರೇ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೇ) ಎಂಬ ಪದಗಳು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ - ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರವು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಧರ್ಮವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಗುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಏನು ಮಾಡಿದರು (ಕಿಂ ಅಕುರ್ವತ) ಎಂಬ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಯುದ್ಧದ ಫಲಿತಾಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನ ಆಳವಾದ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

---

dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ |
māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya || 1-1||

Word Meanings (Word Level)

Word	Meaning
dhṛtarāṣṭraḥ	Dhṛtarāṣṭra
uvāca	said
dharmakṣetre	in the field of dharma
kurukṣetre	in Kurukṣetra
samavetāḥ	assembled
yuyutsavaḥ	desirous of fighting
māmakāḥ	my people (my sons)
pāṇḍavāḥ	the sons of Pāṇḍu
ca	and
eva	also
kim	what
akurvata	did (they do)
sañjaya	O Sañjaya

Commentary

The opening verse of the Gita — the blind king Dhṛtarāṣṭra asks his minister Sañjaya for news from the battlefield. "Dharmakṣetre" marks Kurukṣetra as sacred ground. Commentators note that his choice of words — "my people" versus "the sons of Pāṇḍu" — reveals his partiality toward his own sons.