ಶ್ಲೋಕ ೨೬ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
ತತ್ರಾಪಶ್ಯತ್ಸ್ಥಿತಾನ್ಪಾರ್ಥಃ ಪಿತೄನಥ ಪಿತಾಮಹಾನ್ ।
ಆಚಾರ್ಯಾನ್ಮಾತುಲಾನ್ಭ್ರಾತೄನ್ಪುತ್ರಾನ್ಪೌತ್ರಾನ್ಸಖೀಂಸ್ತಥಾ ॥ ೧-೨೬॥
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ತತ್ರ | ಅಲ್ಲಿ |
| ಅಪಶ್ಯತ್ | ನೋಡಿದನು |
| ಸ್ಥಿತಾನ್ | ನಿಂತಿರುವವರನ್ನು |
| ಪಾರ್ಥಃ | ಪಾರ್ಥನು (ಅರ್ಜುನನು) |
| ಪಿತೄನ್ | ತಂದೆಸಮಾನರನ್ನು |
| ಅಥ | ಮತ್ತು |
| ಪಿತಾಮಹಾನ್ | ಪಿತಾಮಹಸಮಾನರನ್ನು |
| ಆಚಾರ್ಯಾನ್ | ಗುರುಗಳನ್ನು |
| ಮಾತುಲಾನ್ | ಸೋದರಮಾವಂದಿರನ್ನು |
| ಭ್ರಾತೄನ್ | ಸಹೋದರರನ್ನು |
| ಪುತ್ರಾನ್ | ಪುತ್ರರನ್ನು |
| ಪೌತ್ರಾನ್ | ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು |
| ಸಖೀನ್ | ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು |
| ತಥಾ | ಹಾಗೆಯೇ |
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಇದೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮಾರ್ಮಿಕ ಶ್ಲೋಕ - ಅರ್ಜುನನು ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತ ಶತ್ರುಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನಲ್ಲ, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಂಬಂಧಿಕರನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ - ಗುರುಗಳು, ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಂದಿರು, ಸಹೋದರರು, ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು. ಇದೇ ಅವನ ಮುಂದಿನ ವಿಷಾದದ ಮೂಲ ಕಾರಣ.
tatrāpaśyatsthitānpārthaḥ pitṝnatha pitāmahān |
ācāryānmātulānbhrātṝnputrānpautrānsakhīṃstathā || 1-26||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| tatra | there |
| apaśyat | saw |
| sthitān | standing |
| pārthaḥ | Pārtha (Arjuna) |
| pitṝn | fathers/father-figures |
| atha | and |
| pitāmahān | grandfathers/grandfather-figures |
| ācāryān | teachers |
| mātulān | maternal uncles |
| bhrātṝn | brothers |
| putrān | sons |
| pautrān | grandsons |
| sakhīn | friends |
| tathā | likewise |
Commentary
A deeply poignant verse — Arjuna sees not enemies in the opposing army but his own kin: teachers, uncles, brothers, sons, grandsons, and friends. This is the direct cause of the despair that follows.