ಶ್ಲೋಕ ೩೦ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
ಗಾಂಡೀವಂ ಸ್ರಂಸತೇ ಹಸ್ತಾತ್ತ್ವಕ್ಚೈವ ಪರಿದಹ್ಯತೇ ।
ನ ಚ ಶಕ್ನೋಮ್ಯವಸ್ಥಾತುಂ ಭ್ರಮತೀವ ಚ ಮೇ ಮನಃ ॥ ೧-೩೦॥
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಗಾಂಡೀವಂ | ಗಾಂಡೀವವು (ಅರ್ಜುನನ ಬಿಲ್ಲು) |
| ಸ್ರಂಸತೇ | ಜಾರುತ್ತಿದೆ |
| ಹಸ್ತಾತ್ | ಕೈಯಿಂದ |
| ತ್ವಕ್ | ಚರ್ಮ |
| ಚ | ಮತ್ತು |
| ಎವ | ಕೂಡ |
| ಪರಿದಹ್ಯತೇ | ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ |
| ನ | ಇಲ್ಲ |
| ಶಕ್ನೋಮಿ | ಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ |
| ಅವಸ್ಥಾತುಂ | ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು |
| ಭ್ರಮತಿ | ಸುತ್ತುತ್ತಿದೆ (ತಲೆ ತಿರುಗುತ್ತಿದೆ) |
| ಇವ | ಎಂಬಂತೆ |
| ಮೇ | ನನ್ನ |
| ಮನಃ | ಮನಸ್ಸು |
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಅರ್ಜುನನ ದೈಹಿಕ-ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ವರ್ಣನೆ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಶ್ಲೋಕ ೨೯-೩೦) - ಬಿಲ್ಲು ಜಾರುವುದು, ಚರ್ಮ ಉರಿಯುವುದು, ನಿಲ್ಲಲಾಗದಿರುವುದು, ಮನಸ್ಸು ತಿರುಗುವುದು. ಒಬ್ಬ ಮಹಾವೀರ ಯೋಧನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ತೀವ್ರ ಶಾರೀರಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅವನ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
gāṇḍīvaṃ sraṃsate hastāttvakcaiva paridahyate |
na ca śaknomyavasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ || 1-30||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| gāṇḍīvam | Gāṇḍīva (Arjuna's bow) |
| sraṃsate | slips |
| hastāt | from the hand |
| tvak | the skin |
| ca | and |
| eva | also |
| paridahyate | burns |
| na | not |
| śaknomi | I am able |
| avasthātum | to stand steady |
| bhramati | reels, spins |
| iva | as if |
| me | my |
| manaḥ | the mind |
Commentary
The description of Arjuna's physical and mental distress concludes here (verses 29–30) — his bow slipping, skin burning, inability to stand, and a spinning mind. Such an extreme physical reaction in a mighty warrior underscores the intensity of his inner conflict.