ಶ್ಲೋಕ ೨೨ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩ - ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಭಾಗಯೋಗ
ಪುರುಷಃ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥೋ ಹಿ ಭುಂಕ್ತೇ ಪ್ರಕೃತಿಜಾನ್ಗುಣಾನ್ ।
ಕಾರಣಂ ಗುಣಸಂಗೋಽಸ್ಯ ಸದಸದ್ಯೋನಿಜನ್ಮಸು ॥ ೧೩-೨೨॥
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಪುರುಷಃ | ಪುರುಷನು |
| ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಃ | ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು |
| ಹಿ | ಏಕೆಂದರೆ |
| ಭುಂಕ್ತೇ | ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ |
| ಪ್ರಕೃತಿಜಾನ್ | ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವುಗಳನ್ನು |
| ಗುಣಾನ್ | ಗುಣಗಳನ್ನು |
| ಕಾರಣಂ | ಕಾರಣ |
| ಗುಣಸಂಗಃ | ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ |
| ಅಸ್ಯ | ಇವನ |
| ಸದಸದ್ಯೋನಿಜನ್ಮಸು | ಒಳ್ಳೆಯ-ಕೆಟ್ಟ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ |
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಪುರುಷನು (ಪುರುಷಃ) ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿ (ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಃ) ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗುಣಗಳನ್ನು (ಪ್ರಕೃತಿಜಾನ್ ಗುಣಾನ್) ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ (ಭುಂಕ್ತೇ). ಈ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯೇ (ಗುಣಸಂಗಃ) ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರದ ಕಾರಣ (ಕಾರಣಂ) - ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪುರುಷನು ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ (ಸದಸದ್ಯೋನಿಜನ್ಮಸು) ಪುನಃ ಪುನಃ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗುಣಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಬಂಧನದ ಮೂಲ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶ.
puruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṅkte prakṛtijānguṇān |
kāraṇaṃ guṇasaṅgo'sya sadasadyonijanmasu || 13-22||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| puruṣaḥ | the spirit |
| prakṛtisthaḥ hi | for, situated in nature |
| bhuṅkte | experiences |
| prakṛtijān guṇān | the qualities born of nature |
| kāraṇam | the cause |
| guṇasaṅgaḥ | attachment to the qualities |
| asya | of this (puruṣa) |
| sadasadyonijanmasu | in births in good and evil wombs |
Commentary
Associated with nature, the puruṣa experiences the guṇas that nature produces. It is this very attachment to the guṇas that causes the spirit to take repeated births in various wombs, good and bad — attachment to the guṇas is identified as the root of bondage.