ಶ್ಲೋಕ ೨೪ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩ - ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಭಾಗಯೋಗ
ಯ ಎವಂ ವೇತ್ತಿ ಪುರುಷಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಚ ಗುಣೈಃ ಸಹ ।
ಸರ್ವಥಾ ವರ್ತಮಾನೋಽಪಿ ನ ಸ ಭೂಯೋಽಭಿಜಾಯತೇ ॥ ೧೩-೨೪॥
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಯಃ | ಯಾರು |
| ಎವಂ | ಹೀಗೆ |
| ವೇತ್ತಿ | ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ |
| ಪುರುಷಂ | ಪುರುಷನನ್ನು |
| ಪ್ರಕೃತಿಂ | ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು |
| ಚ | ಮತ್ತು |
| ಗುಣೈಃ | ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ |
| ಸಹ | ಸಹಿತ |
| ಸರ್ವಥಾ | ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ |
| ವರ್ತಮಾನಃ | ಬದುಕುತ್ತಿರುವವನು |
| ಅಪಿ | ಆದರೂ |
| ನ | ಇಲ್ಲ |
| ಸಃ | ಅವನು |
| ಭೂಯಃ | ಮತ್ತೆ |
| ಅಭಿಜಾಯತೇ | ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ |
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷ ವಿಚಾರದ ಫಲಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ - ಯಾರು ಪುರುಷನನ್ನೂ (ಪುರುಷಂ) ಗುಣಗಳ ಸಹಿತ (ಗುಣೈಃ ಸಹ) ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೂ (ಪ್ರಕೃತಿಂ) ನಿಜವಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾನೋ (ವೇತ್ತಿ), ಅವನು ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ (ಸರ್ವಥಾ) ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ (ವರ್ತಮಾನಃ) ಮತ್ತೆ (ಭೂಯಃ) ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ (ಅಭಿಜಾಯತೇ) - ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷ ವಿವೇಕವೇ ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ.
ya evaṃ vetti puruṣaṃ prakṛtiṃ ca guṇaiḥ saha |
sarvathā vartamāno'pi na sa bhūyo'bhijāyate || 13-24||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| yaḥ evam vetti | who thus knows |
| puruṣam | spirit |
| prakṛtim ca | and nature |
| guṇaiḥ saha | together with the qualities |
| sarvathā | in every way |
| vartamānaḥ api | even while living |
| na | not |
| saḥ | he |
| bhūyaḥ | again |
| abhijāyate | is born |
Commentary
This verse states the fruit of understanding prakṛti and puruṣa correctly — whoever grasps this distinction, regardless of their outward manner of living, is freed from rebirth. Discernment between nature and spirit is presented as the very path to liberation.