ಶ್ಲೋಕ ೩೦ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩ - ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಭಾಗಯೋಗ
ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವ ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾನಿ ಸರ್ವಶಃ ।
ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ತಥಾತ್ಮಾನಮಕರ್ತಾರಂ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ॥ ೧೩-೩೦॥
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ | ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ |
| ಎವ | ಮಾತ್ರ |
| ಚ | ಮತ್ತು |
| ಕರ್ಮಾಣಿ | ಕರ್ಮಗಳು |
| ಕ್ರಿಯಮಾಣಾನಿ | ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವಂಥವು |
| ಸರ್ವಶಃ | ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ |
| ಯಃ | ಯಾರು |
| ಪಶ್ಯತಿ | ಕಾಣುತ್ತಾನೋ |
| ತಥಾ | ಹಾಗೆಯೇ |
| ಆತ್ಮಾನಂ | ಆತ್ಮನನ್ನು |
| ಅಕರ್ತಾರಂ | ಮಾಡುವವನಲ್ಲದವನನ್ನಾಗಿ |
| ಸಃ | ಅವನು |
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ - ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳೂ (ಕರ್ಮಾಣಿ) ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ (ಸರ್ವಶಃ) ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದಲೇ (ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ) ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ (ಕ್ರಿಯಮಾಣಾನಿ) - ಆತ್ಮನಿಂದಲ್ಲ. ಆತ್ಮನನ್ನು (ಆತ್ಮಾನಂ) ಮಾಡುವವನಲ್ಲದವನಾಗಿ (ಅಕರ್ತಾರಂ) ಕಾಣುವವನೇ (ಪಶ್ಯತಿ) ನಿಜವಾಗಿ ಕಾಣುವವನು - ಕರ್ತೃತ್ವಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿವೇಕದ ಪ್ರಮುಖ ಫಲ.
prakṛtyaiva ca karmāṇi kriyamāṇāni sarvaśaḥ |
yaḥ paśyati tathātmānamakartāraṃ sa paśyati || 13-30||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| prakṛtyā eva ca | and only by nature |
| karmāṇi | actions |
| kriyamāṇāni | being performed |
| sarvaśaḥ | in every way |
| yaḥ paśyati | who sees |
| tathā | likewise |
| ātmānam | the self |
| akartāram | as the non-doer |
| sa paśyati | he (truly) sees |
Commentary
This verse clarifies the relationship between action and the self: all actions, without exception, are carried out by prakṛti, never by the self. Recognizing the self as a non-doer, entirely uninvolved in action, is presented as the key fruit of spiritual discernment — freedom from the sense of agency.