ಶ್ಲೋಕ ೧೯ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩ - ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಭಾಗಯೋಗ
ಇತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ತಥಾ ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಚೋಕ್ತಂ ಸಮಾಸತಃ ।
ಮದ್ಭಕ್ತ ಎತದ್ವಿಜ್ಞಾಯ ಮದ್ಭಾವಾಯೋಪಪದ್ಯತೇ ॥ ೧೩-೧೯॥
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಇತಿ | ಹೀಗೆ |
| ಕ್ಷೇತ್ರಂ | ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು |
| ತಥಾ | ಹಾಗೆಯೇ |
| ಜ್ಞಾನಂ | ಜ್ಞಾನವನ್ನು |
| ಜ್ಞೇಯಂ | ಜ್ಞೇಯವನ್ನು |
| ಚ | ಮತ್ತು |
| ಉಕ್ತಂ | ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ |
| ಸಮಾಸತಃ | ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ |
| ಮದ್ಭಕ್ತಃ | ನನ್ನ ಭಕ್ತನು |
| ಎತತ್ | ಇದನ್ನು |
| ವಿಜ್ಞಾಯ | ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದು |
| ಮದ್ಭಾವಾಯ | ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಲು |
| ಉಪಪದ್ಯತೇ | ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ |
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಇದೊಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶ ಶ್ಲೋಕ - ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿವರಿಸಿದ ಕ್ಷೇತ್ರ (ಕ್ಷೇತ್ರಂ), ಜ್ಞಾನ (ಜ್ಞಾನಂ), ಮತ್ತು ಜ್ಞೇಯ (ಜ್ಞೇಯಂ) ಎಂಬ ಮೂರನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ (ಸಮಾಸತಃ) ಹೇಳಲಾಗಿದೆ (ಉಕ್ತಂ) ಎಂದು ಕೃಷ್ಣ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತ (ವಿಜ್ಞಾಯ) ಭಕ್ತನು (ಮದ್ಭಕ್ತಃ) ಭಗವಂತನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ (ಮದ್ಭಾವಾಯ) ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ (ಉಪಪದ್ಯತೇ) - ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷ ವಿಚಾರ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
iti kṣetraṃ tathā jñānaṃ jñeyaṃ coktaṃ samāsataḥ |
madbhakta etadvijñāya madbhāvāyopapadyate || 13-19||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| iti | thus |
| kṣetram | the field |
| tathā | likewise |
| jñānam | knowledge |
| jñeyam ca | and the object of knowledge |
| uktam | has been described |
| samāsataḥ | briefly |
| madbhaktaḥ | My devotee |
| etat | this |
| vijñāya | having fully understood |
| madbhāvāya | to My state of being |
| upapadyate | attains |
Commentary
This summary verse closes the exposition of kṣetra, jñāna, and jñeya. Krishna notes that His devotee who fully grasps this teaching attains His own state — knowledge and devotion together lead to liberation. The verses that follow turn to the relationship between prakṛti and puruṣa.