ಶ್ಲೋಕ ೧೮ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩ - ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಭಾಗಯೋಗ
ಜ್ಯೋತಿಷಾಮಪಿ ತಜ್ಜ್ಯೋತಿಸ್ತಮಸಃ ಪರಮುಚ್ಯತೇ ।
ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಂ ಹೃದಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಿಷ್ಠಿತಂ ॥ ೧೩-೧೮॥
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ | ಬೆಳಕುಗಳ |
| ಅಪಿ | ಕೂಡ |
| ತತ್ | ಅದು |
| ಜ್ಯೋತಿಃ | ಬೆಳಕು |
| ತಮಸಃ | ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ |
| ಪರಂ | ಆಚೆಗಿನದ್ದು |
| ಉಚ್ಯತೇ | ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ |
| ಜ್ಞಾನಂ | ಜ್ಞಾನ |
| ಜ್ಞೇಯಂ | ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು |
| ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಂ | ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹೊಂದಬಹುದಾದಂಥದ್ದು |
| ಹೃದಿ | ಹೃದಯದಲ್ಲಿ |
| ಸರ್ವಸ್ಯ | ಎಲ್ಲರ |
| ವಿಷ್ಠಿತಂ | ನೆಲೆಸಿರುವಂಥದ್ದು |
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಜ್ಞೇಯ ವಿವರಣೆಯ ಮುಕ್ತಾಯ (ಶ್ಲೋಕ ೧೩-೧೮). ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು "ಬೆಳಕುಗಳ ಬೆಳಕು" (ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಜ್ಯೋತಿಃ) ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ - ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರ-ಅಗ್ನಿಗಳ ಬೆಳಕಿಗೂ ಮೂಲಕಾರಣ, ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು (ತಮಸಃ) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೀರಿದ್ದು. ಇದೇ ಬ್ರಹ್ಮವು ಜ್ಞಾನ (ಜ್ಞಾನಂ), ಜ್ಞೇಯ (ಜ್ಞೇಯಂ), ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ (ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಂ) ಎಂಬ ಮೂರೂ ಆಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ (ಹೃದಿ ಸರ್ವಸ್ಯ) ನೆಲೆಸಿದೆ (ವಿಷ್ಠಿತಂ) - ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಹುಡುಕಬೇಕಾದ್ದಲ್ಲ, ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದದ್ದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ.
jyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate |
jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya viṣṭhitam || 13-18||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| jyotiṣām api | even of lights |
| tat jyotiḥ | that light |
| tamasaḥ param | beyond darkness |
| ucyate | is said |
| jñānam | knowledge |
| jñeyam | the object of knowledge |
| jñānagamyam | attainable by knowledge |
| hṛdi sarvasya | in the heart of all |
| viṣṭhitam | seated |
Commentary
This closes the description of the jñeya (verses 13–18). Brahman is called the "light of lights" — the source behind the light of sun, moon, and fire, utterly beyond darkness. This same Brahman is knowledge, the object of knowledge, and knowledge's ultimate goal, dwelling within the heart of every being — not something to be sought outside, but discovered within.