ಶ್ಲೋಕ ೪ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩ - ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಭಾಗಯೋಗ
ತತ್ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಯಚ್ಚ ಯಾದೃಕ್ಚ ಯದ್ವಿಕಾರಿ ಯತಶ್ಚ ಯತ್ ।
ಸ ಚ ಯೋ ಯತ್ಪ್ರಭಾವಶ್ಚ ತತ್ಸಮಾಸೇನ ಮೇ ಶೃಣು ॥ ೧೩-೪॥
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ತತ್ | ಆ |
| ಕ್ಷೇತ್ರಂ | ಕ್ಷೇತ್ರವು |
| ಯತ್ | ಯಾವುದೋ |
| ಚ | ಮತ್ತು |
| ಯಾದೃಕ್ | ಎಂಥದ್ದೋ |
| ವಿಕಾರಿ | ಯಾವ ವಿಕಾರವುಳ್ಳದ್ದೋ |
| ಯತಃ | ಎಲ್ಲಿಂದ (ಬಂದಿತೋ) |
| ಸಃ | ಅವನು (ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ) |
| ಯಃ | ಯಾರೋ |
| ಪ್ರಭಾವಃ | ಪ್ರಭಾವ |
| ಸಮಾಸೇನ | ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ |
| ಮೇ | ನನ್ನಿಂದ |
| ಶೃಣು | ಕೇಳು |
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಕೃಷ್ಣನು ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಬರುವ ವಿವರಣೆಯ ರೂಪುರೇಖೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ - ಕ್ಷೇತ್ರದ (ಕ್ಷೇತ್ರಂ) ಸ್ವರೂಪ, ಅದರ ವಿಕಾರಗಳು (ವಿಕಾರಿ), ಅದರ ಮೂಲ (ಯತಃ), ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನ (ಸಃ) ಪ್ರಭಾವ (ಪ್ರಭಾವಃ) - ಇವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ (ಸಮಾಸೇನ) ಕೇಳಲು (ಶೃಣು) ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಮುಂದಿನ ಹಲವು ಶ್ಲೋಕಗಳ ವಿಷಯಸೂಚಿಯಂತಿದೆ.
tatkṣetraṃ yacca yādṛkca yadvikāri yataśca yat |
sa ca yo yatprabhāvaśca tatsamāsena me śṛṇu || 13-4||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| tat kṣetram | that field |
| yat | which |
| ca | and |
| yādṛk | of what kind |
| vikāri | what modifications |
| yataḥ | from what (source) |
| saḥ | he (the knower of the field) |
| yaḥ | who |
| prabhāvaḥ | power |
| samāsena | briefly |
| me | from Me |
| śṛṇu | hear! |
Commentary
Krishna outlines what he is about to explain: the nature of the field (the body), its transformations, its origin, and the identity and power of the field's knower (the self). This verse serves as a table of contents for the verses that follow.