ಶ್ಲೋಕ ೯ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೨ - ಭಕ್ತಿ ಯೋಗ
ಅಥ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಾತುಂ ನ ಶಕ್ನೋಷಿ ಮಯಿ ಸ್ಥಿರಂ ।
ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗೇನ ತತೋ ಮಾಮಿಚ್ಛಾಪ್ತುಂ ಧನಂಜಯ ॥ ೧೨-೯॥
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಅಥ | ಒಂದುವೇಳೆ |
| ಚಿತ್ತಂ | ಚಿತ್ತವನ್ನು |
| ಸಮಾಧಾತುಂ | ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು |
| ನ | ಇಲ್ಲ |
| ಶಕ್ನೋಷಿ | ಶಕ್ತನಾಗಿರುವೆ (ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ) |
| ಮಯಿ | ನನ್ನಲ್ಲಿ |
| ಸ್ಥಿರಂ | ಸ್ಥಿರವಾಗಿ |
| ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗೇನ | ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗದಿಂದ |
| ತತಃ | ಆಗ (ಆದ್ದರಿಂದ) |
| ಮಾಂ | ನನ್ನನ್ನು |
| ಇಚ್ಛಾ | ಬಯಕೆ |
| ಆಪ್ತುಂ | ಹೊಂದಲು |
| ಧನಂಜಯ | ಎಲೈ ಧನಂಜಯ (ಅರ್ಜುನ) |
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಚಿತ್ತವನ್ನು (ಚಿತ್ತಂ) ಒಮ್ಮೆಗೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ (ಸ್ಥಿರಂ) ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲು (ಸಮಾಧಾತುಂ) ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅರಿತ ಕೃಷ್ಣನು, ಕ್ರಮೇಣ ಸಾಧನೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು (ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗೇನ) ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಸಾಧಕನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿ ಭಗವಂತನೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಮಾರ್ಗಗಳ ಸರಣಿಯ ಆರಂಭ (ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ).
atha cittaṃ samādhātuṃ na śaknoṣi mayi sthiram |
abhyāsayogena tato māmicchāptuṃ dhanañjaya || 12-9||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| atha | if, now |
| cittam | the mind |
| samādhātum | to fix steadily |
| na | not |
| śaknoṣi | you are able |
| mayi | in Me |
| sthiram | steady |
| abhyāsayogena | by the yoga (discipline) of practice |
| tataḥ | then |
| mām | Me |
| icchā | the desire |
| āptum | to obtain |
| dhanañjaya | O Dhanañjaya (Arjuna) |
Commentary
Recognizing that not everyone can achieve immediate, unwavering concentration, Krishna offers a graduated path — abhyāsa-yoga, the discipline of repeated practice. This opens a sequence of progressively accessible paths for practitioners of varying capacity, continued in the verses that follow.