ಶ್ಲೋಕ ೧೪ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩ - ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಭಾಗಯೋಗ
ಸರ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದಂ ತತ್ಸರ್ವತೋಽಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಂ ।
ಸರ್ವತಃ ಶ್ರುತಿಮಲ್ಲೋಕೇ ಸರ್ವಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ॥ ೧೩-೧೪॥
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಸರ್ವತಃ | ಎಲ್ಲೆಡೆ |
| ಪಾಣಿಪಾದಂ | ಕೈ-ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳದ್ದು |
| ತತ್ | ಅದು |
| ಅಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಂ | ಕಣ್ಣು-ತಲೆ-ಮುಖಗಳುಳ್ಳದ್ದು |
| ಶ್ರುತಿಮತ್ | ಕಿವಿಗಳುಳ್ಳದ್ದು |
| ಲೋಕೇ | ಲೋಕದಲ್ಲಿ |
| ಸರ್ವಂ | ಎಲ್ಲವನ್ನೂ |
| ಆವೃತ್ಯ | ಆವರಿಸಿ |
| ತಿಷ್ಠತಿ | ಇರುತ್ತದೆ |
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಬ್ರಹ್ಮದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತೆಯನ್ನು (ಸರ್ವತಃ) ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ಕೃಷ್ಣನು ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ - ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಕೆ ದೈಹಿಕ ಅಂಗಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳು (ಪಾಣಿಪಾದಂ), ಕಣ್ಣು-ತಲೆ-ಮುಖಗಳು (ಅಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಂ), ಮತ್ತು ಕಿವಿಗಳು (ಶ್ರುತಿಮತ್) ಇರುವಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯ ಮೂಲಕ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು (ಸರ್ವಂ) ಆವರಿಸಿ (ಆವೃತ್ಯ) ಬ್ರಹ್ಮ ಇರುತ್ತದೆ (ತಿಷ್ಠತಿ) ಎಂಬುದು ಇದರ ಸಾರ.
sarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvato'kṣiśiromukham |
sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati || 13-14||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| sarvataḥ | everywhere |
| pāṇipādam | having hands and feet |
| tat | that |
| akṣiśiromukham | having eyes, heads, faces |
| śrutimat | having ears |
| loke | in the world |
| sarvam | everything |
| āvṛtya | having covered |
| tiṣṭhati | it stands/exists |
Commentary
Describing Brahman's all-pervasiveness, Krishna uses paradoxical imagery: though formless, Brahman "sees," "moves," "hears," and "acts" through every being, as though possessed of hands, feet, eyes, and ears everywhere. It exists pervading the entire universe.