ಶ್ಲೋಕ ೧೫ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩ - ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಭಾಗಯೋಗ
ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಗುಣಾಭಾಸಂ ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯವಿವರ್ಜಿತಂ ।
ಅಸಕ್ತಂ ಸರ್ವಭೃಚ್ಚೈವ ನಿರ್ಗುಣಂ ಗುಣಭೋಕ್ತೃ ಚ ॥ ೧೩-೧೫॥
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಗುಣಾಭಾಸಂ | ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗುಣಗಳಂತೆ ಭಾಸಿಸುವಂಥದ್ದು |
| ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯವಿವರ್ಜಿತಂ | ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ರಹಿತವಾದದ್ದು |
| ಅಸಕ್ತಂ | ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ್ದು |
| ಸರ್ವಭೃತ್ | ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಧರಿಸುವಂಥದ್ದು |
| ಚ | ಮತ್ತು |
| ಎವ | ಕೂಡ |
| ನಿರ್ಗುಣಂ | ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದ್ದು |
| ಗುಣಭೋಕ್ತೃ | ಗುಣಗಳ ಅನುಭೋಗಿ |
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಬ್ರಹ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳ ಮೂಲಕ (ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಗುಣಾಭಾಸಂ/ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯವಿವರ್ಜಿತಂ, ಅಸಕ್ತಂ/ಸರ್ವಭೃತ್, ನಿರ್ಗುಣಂ/ಗುಣಭೋಕ್ತೃ) ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಾನುಭವಗಳ ಆಧಾರ, ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಪೋಷಕ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ - ಬ್ರಹ್ಮದ ಅತೀಂದ್ರಿಯ, ಬುದ್ಧಿಗೆ ನಿಲುಕದ ಸ್ವರೂಪದ ಸೂಚನೆ.
sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam |
asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca || 13-15||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| sarvendriyaguṇābhāsam | appearing to have the qualities of all senses |
| sarvendriyavivarjitam | devoid of all senses |
| asaktam | unattached |
| sarvabhṛt ca eva | and also supporting all |
| nirguṇam | without qualities |
| guṇabhoktṛ ca | and the experiencer of qualities |
Commentary
Brahman's nature is described through paradox: it appears to function through all the senses yet has none itself; it is unattached yet sustains everything; it is free of the guṇas of nature yet witnesses and experiences them. This signals Brahman's nature as transcending ordinary conceptual categories.