ಶ್ಲೋಕ ೫ - ನಿರ್ವಾಣ ಷಟ್ಕಮ್

ನ ಮೇ ಮೃತ್ಯುಶಂಕಾ ನ ಮೇ ಜಾತಿಭೇದಃ
ಪಿತಾ ನೈವ ಮೇ ನೈವ ಮಾತಾ ನ ಜನ್ಮ ।
ನ ಬಂಧುರ್ನ ಮಿತ್ರಂ ಗುರುರ್ನೈವ ಶಿಷ್ಯಃ
ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ ಶಿವೋಽಹಂ ಶಿವೋಽಹಮ್ ॥

ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)

ಪದ	ಅರ್ಥ
ನ	ಇಲ್ಲ
ಮೇ	ನನಗೆ
ಮೃತ್ಯುಶಂಕಾ	ಸಾವಿನ ಭಯ
ಜಾತಿಭೇದಃ	ಜಾತಿಭೇದ
ಪಿತಾ	ತಂದೆ
ಎವ	ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ
ಮಾತಾ	ತಾಯಿ
ಜನ್ಮ	ಹುಟ್ಟು
ಬಂಧುಃ	ಬಂಧು
ಮಿತ್ರಂ	ಗೆಳೆಯ
ಗುರುಃ	ಗುರು
ಶಿಷ್ಯಃ	ಶಿಷ್ಯ
ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ	ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪನು
ಶಿವಃ	ಶಿವನು

ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)

ಮೇ ಮೃತ್ಯುಶಂಕಾ ನ (ಅಸ್ತಿ), ಮೇ ಜಾತಿಭೇದಃ ನ (ಅಸ್ತಿ); ಮೇ ಪಿತಾ ನ ಏವ, ಮೇ ಮಾತಾ ನ ಏವ, ಜನ್ಮ ನ (ಅಸ್ತಿ); ಬಂಧುಃ ನ, ಮಿತ್ರಂ ನ, ಗುರುಃ ನ ಏವ, ಶಿಷ್ಯಃ ನ (ಅಸ್ತಿ); ಅಹಂ ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ ಶಿವಃ ಅಸ್ಮಿ, ಶಿವಃ ಅಸ್ಮಿ.

ನನಗೆ ಸಾವಿನ ಭಯವಿಲ್ಲ, ನನಗೆ ಜಾತಿಭೇದವೂ ಇಲ್ಲ; ನನಗೆ ತಂದೆಯೂ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ, ತಾಯಿಯೂ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ, ಹುಟ್ಟೂ ಇಲ್ಲ; ಬಂಧುವೂ ಇಲ್ಲ, ಮಿತ್ರನೂ ಇಲ್ಲ, ಗುರುವೂ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ, ಶಿಷ್ಯನೂ ಇಲ್ಲ; ನಾನು ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪನಾದ ಶಿವನೇ, ನಾನೇ ಶಿವನು.

ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)

ನನಗೆ ಸಾವಿನ ಭಯವಿಲ್ಲ, ಜಾತಿಭೇದವೂ ಇಲ್ಲ; ನನಗೆ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರಿಲ್ಲ, ಹುಟ್ಟೇ ಇಲ್ಲ; ಬಂಧು-ಮಿತ್ರರಿಲ್ಲ, ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಚಿತ್ ಮತ್ತು ಆನಂದವೇ ಸ್ವರೂಪವಾಗುಳ್ಳ ಶಿವನು, ನಾನೇ ಶಿವನು.

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಐದನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಮೊದಲಿಗೆ ಮೃತ್ಯುಶಂಕಾ (ಸಾವಿನ ಭಯ) ಮತ್ತು ಜಾತಿಭೇದಃ (ಜಾತಿಭೇದ) ಎಂಬ ದೇಹ-ಜನ್ಮಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಂಬಂಧಗಳ ಇಡೀ ಜಾಲವನ್ನೇ — ಪಿತಾ, ಮಾತಾ, ಜನ್ಮ ಸ್ವತಃ, ಬಂಧುಃ, ಮಿತ್ರಂ, ಮತ್ತು ಗುರುಃ-ಶಿಷ್ಯಃ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ — ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಜ್ಜೆ: ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪೂಜನೀಯವಾದರೂ, ಅದೂ ಒಂದು ದ್ವೈತಸಂಬಂಧವೇ — ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೂ "ನಾನು" ಮತ್ತು "ಇನ್ನೊಬ್ಬ" ಎಂಬ ಭೇದ ಬೇಕು; ಅದ್ವಿತೀಯನಾದ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಥ ಇನ್ನೊಬ್ಬನೇ ಇಲ್ಲ.

(न मे मृत्युशङ्का न मे जातिभेदः
पिता नैव मे नैव माता न जन्म ।
न बन्धुर्न मित्रं गुरुर्नैव शिष्यः
चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥)

na me mṛtyuśaṅkā na me jātibhedaḥ
pitā naiva me naiva mātā na janma |
na bandhurna mitraṃ gururnaiva śiṣyaḥ
cidānandarūpaḥ śivo'haṃ śivo'ham ||

---

Sloka 5 - Nirvāṇa Ṣaṭkam

न मे मृत्युशङ्का न मे जातिभेदः
पिता नैव मे नैव माता न जन्म ।
न बन्धुर्न मित्रं गुरुर्नैव शिष्यः
चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥

na me mṛtyuśaṅkā na me jātibhedaḥ
pitā naiva me naiva mātā na janma |
na bandhurna mitraṃ gururnaiva śiṣyaḥ
cidānandarūpaḥ śivo'haṃ śivo'ham ||

Word Meanings (Word Level)

Word	Meaning
na	not
me	to me
mṛtyuśaṅkā	fear of death
jātibhedaḥ	distinction of caste
pitā	father
eva	indeed
mātā	mother
janma	birth
bandhuḥ	kinsman
mitram	friend
guruḥ	teacher
śiṣyaḥ	disciple
cidānandarūpaḥ	of the nature of consciousness-bliss
śivaḥ	Śiva

Anvaya (Phrase Level)

me mṛtyuśaṅkā na (asti), me jātibhedaḥ na (asti); me pitā na eva, me mātā na eva, janma na (asti); bandhuḥ na, mitram na, guruḥ na eva, śiṣyaḥ na (asti); aham cidānandarūpaḥ śivaḥ asmi, śivaḥ asmi.

I have no fear of death, nor any distinction of caste; I have no father at all, no mother at all, and no birth; no kinsman, no friend, no teacher, no disciple. I am Śiva, of the nature of consciousness and bliss — I am Śiva.

Translation (Sloka Level)

I have no fear of death, nor any distinction of caste or birth; I have neither father nor mother, nor even birth; I have no kinsman, no friend, no teacher, and no disciple. I am of the nature of consciousness and bliss — I am Śiva, I am Śiva.

Commentary

The fifth verse first negates the fear of death and the distinctions of caste — both notions that depend on identifying with a body that is born into a particular family and community. It then negates the whole web of relationship itself: father, mother, birth, kinsman, friend, and — notably — even the guru-disciple relationship. This is a striking step: revered as the guru-śiṣya bond is on the spiritual path, it too is a relationship between two, and every relationship requires an "other." The Self, being one without a second, has no other to be father, mother, kinsman, or disciple to.