ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩ — ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಭಾಗಯೋಗ (Chapter 13 — Kṣetra Kṣetrajña Vibhāga Yoga)
| ಶ್ಲೋಕ | ವಿಷಯ |
|---|---|
| 13.1 | ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆ — ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷ, ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ಜ್ಞಾನ-ಜ್ಞೇಯ |
| 13.2 | ಈ ದೇಹವೇ ಕ್ಷೇತ್ರ; ಅದನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ |
| 13.3 | ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನಾನೇ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ; ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಜ್ಞಾನವೇ ನಿಜ ಜ್ಞಾನ |
| 13.4 | ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ್ವರೂಪ, ವಿಕಾರ, ಮೂಲ ವಿವರಿಸುವ ಭರವಸೆ |
| 13.5 | ಈ ಜ್ಞಾನ ಋಷಿಗಳಿಂದ, ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ |
| 13.6 | ಕ್ಷೇತ್ರದ ಘಟಕಗಳು — I: ಮಹಾಭೂತ, ಅಹಂಕಾರ, ಬುದ್ಧಿ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು |
| 13.7 | ಕ್ಷೇತ್ರದ ಘಟಕಗಳು — II: ಇಚ್ಛೆ, ದ್ವೇಷ, ಸುಖ, ದುಃಖ, ಸಂಘಾತ, ಚೇತನೆ, ಧೃತಿ |
| 13.8 | ಜ್ಞಾನದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು — I (ಆರಂಭ): ಅಮಾನಿತ್ವ, ಅದಂಭಿತ್ವ, ಅಹಿಂಸೆ, ಕ್ಷಾಂತಿ |
| 13.9 | ಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು — II: ವೈರಾಗ್ಯ, ಅನಹಂಕಾರ, ಜನ್ಮ-ಮೃತ್ಯು-ದುಃಖ ದೋಷದರ್ಶನ |
| 13.10 | ಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು — III: ಅಸಕ್ತಿ, ಅನಭಿಷ್ವಂಗ, ಸಮಚಿತ್ತತೆ |
| 13.11 | ಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು — IV: ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿ, ಏಕಾಂತಪ್ರಿಯತೆ |
| 13.12 | ಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು — V (ಪೂರ್ಣ); ಇದೇ ಜ್ಞಾನ, ಉಳಿದುದೆಲ್ಲ ಅಜ್ಞಾನ |
| 13.13 | ಜ್ಞೇಯ (ಬ್ರಹ್ಮ) ವಿವರಣೆ ಆರಂಭ — ಅನಾದಿ, ಸತ್ತೂ ಅಲ್ಲ ಅಸತ್ತೂ ಅಲ್ಲ |
| 13.14 | ಬ್ರಹ್ಮನ ಸರ್ವತ್ರ ಕೈ-ಕಾಲು-ಕಣ್ಣು-ತಲೆ-ಬಾಯಿ |
| 13.15 | ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗುಣಗಳ ಆಭಾಸ, ಆದರೂ ಇಂದ್ರಿಯರಹಿತ; ಅಸಕ್ತನಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲರ ಪೋಷಕ |
| 13.16 | ಭೂತಗಳ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ, ಚರ-ಅಚರ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ದೂರ-ಸಮೀಪ |
| 13.17 | ಅವಿಭಕ್ತನಾಗಿಯೂ ವಿಭಕ್ತನಂತೆ ಸ್ಥಿತ; ಭೂತಭರ್ತೃ, ಗ್ರಸಿಷ್ಣು, ಪ್ರಭವಿಷ್ಣು |
| 13.18 | ಜ್ಯೋತಿಗಳ ಜ್ಯೋತಿ, ತಮಸ್ಸಿಗೆ ಆಚೆ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜ್ಞಾನ |
| 13.19 | ಕ್ಷೇತ್ರ-ಜ್ಞಾನ-ಜ್ಞೇಯಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶ |
| 13.20 | ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷ ಇಬ್ಬರೂ ಅನಾದಿ; ವಿಕಾರ-ಗುಣಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಜನ್ಯ |
| 13.21 | ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ ಕರ್ತೃತ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಕಾರಣ; ಸುಖ-ದುಃಖ ಭೋಕ್ತೃತ್ವಕ್ಕೆ ಪುರುಷ ಕಾರಣ |
| 13.22 | ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥ ಪುರುಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಗುಣಸಂಗವೇ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಕಾರಣ |
| 13.23 | ದೇಹದೊಳಗಿನ ಪರಪುರುಷ — ಉಪದ್ರಷ್ಟಾ, ಅನುಮಂತಾ, ಭರ್ತಾ, ಭೋಕ್ತಾ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಪರಮಾತ್ಮ |
| 13.24 | ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲ |
| 13.25 | ಆತ್ಮದರ್ಶನದ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳು — ಧ್ಯಾನ, ಸಾಂಖ್ಯ, ಕರ್ಮಯೋಗ |
| 13.26 | ಶ್ರವಣಪರಾಯಣರೂ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ |
| 13.27 | ಚರಾಚರ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳೂ ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಸಂಯೋಗದಿಂದಲೇ ಜನಿಸುತ್ತವೆ |
| 13.28 | ವಿನಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿನಾಶಿ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ಕಾಣುವವನೇ ನಿಜ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವನು |
| 13.29 | ಸರ್ವತ್ರ ಸಮನಾಗಿ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಕಂಡವನು ಆತ್ಮದಿಂದ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಪರಮಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ |
| 13.30 | ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳೂ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಆತ್ಮ ಅಕರ್ತಾ ಎಂದು ಕಂಡವನೇ ನಿಜ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವನು |
| 13.31 | ಭೂತಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾವ ಒಂದೇ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡಾಗ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿ |
| 13.32 | ಅನಾದಿ, ನಿರ್ಗುಣ ಪರಮಾತ್ಮ ದೇಹಸ್ಥನಾಗಿಯೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ |
| 13.33 | ಆಕಾಶ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿಂದ ಲಿಪ್ತವಾಗದಂತೆ, ಆತ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿದ್ದೂ ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ |
| 13.34 | ಒಬ್ಬನೇ ಸೂರ್ಯ ಇಡೀ ಲೋಕವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವಂತೆ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಇಡೀ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ |
| 13.35 | ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಾರ — ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಅಂತರವನ್ನು ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ತಿಳಿದವರು ಪರಮಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ |
Each page has: Devanagari + IAST → word-level table (ಪದ ಅರ್ಥ, linked to ಶಬ್ದಕೋಶ notes) → phrase-level ಅನ್ವಯ → sloka-level ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ → ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, mirrored in English below the divider.