ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩ — ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಭಾಗಯೋಗ (Chapter 13 — Kṣetra Kṣetrajña Vibhāga Yoga)

• ← ಅಧ್ಯಾಯ ೧೨ ಅಂತಿಮ ಶ್ಲೋಕ (ಭಕ್ತಿಯೋಗ)

ಶ್ಲೋಕ	ವಿಷಯ
13.1	ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆ — ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷ, ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ಜ್ಞಾನ-ಜ್ಞೇಯ
13.2	ಈ ದೇಹವೇ ಕ್ಷೇತ್ರ; ಅದನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ
13.3	ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನಾನೇ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ; ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಜ್ಞಾನವೇ ನಿಜ ಜ್ಞಾನ
13.4	ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ್ವರೂಪ, ವಿಕಾರ, ಮೂಲ ವಿವರಿಸುವ ಭರವಸೆ
13.5	ಈ ಜ್ಞಾನ ಋಷಿಗಳಿಂದ, ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ
13.6	ಕ್ಷೇತ್ರದ ಘಟಕಗಳು — I: ಮಹಾಭೂತ, ಅಹಂಕಾರ, ಬುದ್ಧಿ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು
13.7	ಕ್ಷೇತ್ರದ ಘಟಕಗಳು — II: ಇಚ್ಛೆ, ದ್ವೇಷ, ಸುಖ, ದುಃಖ, ಸಂಘಾತ, ಚೇತನೆ, ಧೃತಿ
13.8	ಜ್ಞಾನದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು — I (ಆರಂಭ): ಅಮಾನಿತ್ವ, ಅದಂಭಿತ್ವ, ಅಹಿಂಸೆ, ಕ್ಷಾಂತಿ
13.9	ಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು — II: ವೈರಾಗ್ಯ, ಅನಹಂಕಾರ, ಜನ್ಮ-ಮೃತ್ಯು-ದುಃಖ ದೋಷದರ್ಶನ
13.10	ಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು — III: ಅಸಕ್ತಿ, ಅನಭಿಷ್ವಂಗ, ಸಮಚಿತ್ತತೆ
13.11	ಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು — IV: ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿ, ಏಕಾಂತಪ್ರಿಯತೆ
13.12	ಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು — V (ಪೂರ್ಣ); ಇದೇ ಜ್ಞಾನ, ಉಳಿದುದೆಲ್ಲ ಅಜ್ಞಾನ
13.13	ಜ್ಞೇಯ (ಬ್ರಹ್ಮ) ವಿವರಣೆ ಆರಂಭ — ಅನಾದಿ, ಸತ್ತೂ ಅಲ್ಲ ಅಸತ್ತೂ ಅಲ್ಲ
13.14	ಬ್ರಹ್ಮನ ಸರ್ವತ್ರ ಕೈ-ಕಾಲು-ಕಣ್ಣು-ತಲೆ-ಬಾಯಿ
13.15	ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗುಣಗಳ ಆಭಾಸ, ಆದರೂ ಇಂದ್ರಿಯರಹಿತ; ಅಸಕ್ತನಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲರ ಪೋಷಕ
13.16	ಭೂತಗಳ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ, ಚರ-ಅಚರ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ದೂರ-ಸಮೀಪ
13.17	ಅವಿಭಕ್ತನಾಗಿಯೂ ವಿಭಕ್ತನಂತೆ ಸ್ಥಿತ; ಭೂತಭರ್ತೃ, ಗ್ರಸಿಷ್ಣು, ಪ್ರಭವಿಷ್ಣು
13.18	ಜ್ಯೋತಿಗಳ ಜ್ಯೋತಿ, ತಮಸ್ಸಿಗೆ ಆಚೆ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜ್ಞಾನ
13.19	ಕ್ಷೇತ್ರ-ಜ್ಞಾನ-ಜ್ಞೇಯಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶ
13.20	ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷ ಇಬ್ಬರೂ ಅನಾದಿ; ವಿಕಾರ-ಗುಣಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಜನ್ಯ
13.21	ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ ಕರ್ತೃತ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಕಾರಣ; ಸುಖ-ದುಃಖ ಭೋಕ್ತೃತ್ವಕ್ಕೆ ಪುರುಷ ಕಾರಣ
13.22	ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥ ಪುರುಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಗುಣಸಂಗವೇ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಕಾರಣ
13.23	ದೇಹದೊಳಗಿನ ಪರಪುರುಷ — ಉಪದ್ರಷ್ಟಾ, ಅನುಮಂತಾ, ಭರ್ತಾ, ಭೋಕ್ತಾ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಪರಮಾತ್ಮ
13.24	ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲ
13.25	ಆತ್ಮದರ್ಶನದ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳು — ಧ್ಯಾನ, ಸಾಂಖ್ಯ, ಕರ್ಮಯೋಗ
13.26	ಶ್ರವಣಪರಾಯಣರೂ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ
13.27	ಚರಾಚರ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳೂ ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಸಂಯೋಗದಿಂದಲೇ ಜನಿಸುತ್ತವೆ
13.28	ವಿನಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿನಾಶಿ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ಕಾಣುವವನೇ ನಿಜ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವನು
13.29	ಸರ್ವತ್ರ ಸಮನಾಗಿ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಕಂಡವನು ಆತ್ಮದಿಂದ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಪರಮಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ
13.30	ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳೂ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಆತ್ಮ ಅಕರ್ತಾ ಎಂದು ಕಂಡವನೇ ನಿಜ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವನು
13.31	ಭೂತಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾವ ಒಂದೇ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡಾಗ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿ
13.32	ಅನಾದಿ, ನಿರ್ಗುಣ ಪರಮಾತ್ಮ ದೇಹಸ್ಥನಾಗಿಯೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ
13.33	ಆಕಾಶ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿಂದ ಲಿಪ್ತವಾಗದಂತೆ, ಆತ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿದ್ದೂ ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ
13.34	ಒಬ್ಬನೇ ಸೂರ್ಯ ಇಡೀ ಲೋಕವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವಂತೆ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಇಡೀ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ
13.35	ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಾರ — ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಅಂತರವನ್ನು ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ತಿಳಿದವರು ಪರಮಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ

Each page has: Devanagari + IAST → word-level table (ಪದ ಅರ್ಥ, linked to ಶಬ್ದಕೋಶ notes) → phrase-level ಅನ್ವಯ → sloka-level ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ → ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, mirrored in English below the divider.